1. Τι είναι η ουρολοίμωξη στα παιδιά;
Ορισμός:
Λοίμωξη που αφορά κάποιο τμήμα του ουροποιητικού συστήματος (ουρήθρα, κύστη, ουρητήρες, νεφροί) προκαλούμενη συνήθως από βακτήρια.
Μπορεί να διακριθεί σε:
- Ουρολοίμωξη κατώτερου ουροποιητικού: λοίμωξη της κύστης (κυστίτιδα)
- Ουρολοίμωξη ανώτερου ουροποιητικού: λοίμωξη των νεφρών (πυελονεφρίτιδα)
2. Ποια είναι τα αίτια / παράγοντες κινδύνου;
- Το πιο συχνό παθογόνο είναι Escherichia coli (80-90%) στα παιδιά χωρίς κάποιο ιδιαίτερο παράγοντα κινδύνου.
- Άλλοι μικροοργανισμοί: Klebsiella, Proteus, Enterococcus κ.ά.
- Ανατομικές ανωμαλίες του ουροποιητικού όπως κυστεοουρητηρική παλινδρόμηση (ΚΟΥΠ), υδρονέφρωση, απόφραξη/στένωση.
- Φύλο: τα αγόρια έχουν αυξημένο κίνδυνο κατά το πρώτο έτος ζωής, ενώ τα κορίτσια κατά τη μετέπειτα πορεία ζωής, χαμηλό βάρος γέννησης, προωρότητα.
- Συμπεριφορικοί / περιβαλλοντικοί παράγοντες: ατελής κένωση της κύστης, δυσκοιλιότητα, κακή υγιεινή της γεννητικής περιοχής.
3. Πώς εμφανίζεται / ποια είναι η κλινική εικόνα;
Η εικόνα εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού και αν η λοίμωξη είναι ανώτερου ή κατώτερου ουροποιητικού:
| Ηλικία / κατάσταση | Συμπτώματα |
|---|---|
| Βρέφη / νεογνά | Πυρετός (απροσδιόριστος), ευερεθιστότητα, μειωμένη όρεξη, υπνηλία, καθυστέρηση αύξησης, πιθανόν επίμονος ίκτερος. |
| Παιδιά / έφηβοι | Πυρετός, πόνος στην κοιλιά ή πλάτη (οσφυϊκή περιοχή), δυσουρία (πόνος ή “κάψιμο” κατά την ούρηση), συχνουρία, επιτακτικότητα ούρησης, αλλαγή στο χρώμα, δύσοσμα ούρα, αίμα στα ούρα. |
4. Πώς γίνεται η διάγνωση;
- Λήψη ούρων με κατάλληλη μέθοδο (ελεύθερη ούρηση σε μεγαλύτερα παιδιά και σε παιδιά που δεν ελέγχουν την ούρηση με καθετήρα ή υπερηβική παρακέντηση).
- Γενική ούρων / μικροσκόπηση για λευκοκύτταρα, πυοσφαίρια, νιτρώδη, λευκοκυτταρική εστεράση, ερυθροκύτταρα.
- Καλλιέργεια ούρων για ταυτοποίηση μικροβίου και ευαισθησίας στα αντιβιοτικά.
- Απεικονιστικές εξετάσεις, όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου ή ιδιαίτερες περιπτώσεις:
- Υπερηχογράφημα νεφρών-ουρητήρων-κύστης (ΝΟΚ( ώστε να εντοπιστούν ανατομικές ανωμαλίες.
- Σπινθηρογράφημα DMSA για ανίχνευση ενεργής πυελονεφρίτιδας και follow-up για νεφρικές ουλές (scarring).
- Κυστεοουρητηροουρηθρογραφία (voiding cystourethrogram) σε υποψία ΚΟΥΠ ή επανειλημμένες λοιμώξεις.
5. Ποια είναι η θεραπεία;
- Άμεση αντιβιοτική αγωγή, με αντιβιοτικό ευρέως φάσματος και τροποποίηση σύμφωνα με το αντιβιόγραμμα.
- Διάρκεια θεραπείας ανάλογα με την ηλικία, την βαρύτητα (π.χ., πυελονεφρίτιδα), την ηλικία, αν υπάρχει επιπλοκή.
- Υποστηρικτικά μέτρα: επαρκής ενυδάτωση, τακτική κένωση της κύστης, αποφυγή κατακράτησης ούρων, αντιμετώπιση δυσκοιλιότητας, υγιεινή.
6. Χημειοπροφύλαξη
- Σε παιδιά με επανειλημμένες ουρολοιμώξεις ή με υψηλού βαθμού ΚΟΥΠ, η χημειοπροφύλαξη (συνεχής χορήγηση μικρής δόσης αντιβιοτικού) μπορεί να μειώσει τα επεισόδια της ουρολοίμωξης.
- Από την πολύ πρόσφατη μετα-ανάλυση της ομάδας μας (Gkiourtzis et al, Pediatrics, 2024): Η χρήση νιτροφουραντοΐνης και προϊόντων cranberry μπορεί να μειώσουν τα συμπτωματικά επεισόδια ουρολοίμωξης σε παιδιά με ιστορικό επαναλαμβανόμενων επεισοδίων ουρολοίμωξης.
- Όμως, υπάρχουν περιορισμένες ενδείξεις ότι η χημειοπροφύλαξη αποτρέπει τη δημιουργία νεφρικών ουλών (scarring).
- Οι κατευθυντήριες οδηγίες (EAU/ESPU) συνιστούν την έναρξη χημειοπροφύλαξης σε συγκεκριμένες περιπτώσεις (π.χ. σημαντικά ανατομικά προβλήματα).
7. Παρακολούθηση (Follow-up)
- Έλεγχος της ανταπόκρισης στη θεραπεία: επανάληψη καλλιέργειας όταν κριθεί σκόπιμο, παρακολούθηση συμπτωμάτων.
- Απεικονιστική παρακολούθηση σε υψηλό κίνδυνο:
- DMSA σε 6-12 μήνες μετά από πυελονεφρίτιδα ή επανειλημμένα επεισόδια για να ανιχνευθούν πιθανές ουλές.
- Επαναληπτικό υπερηχογράφημα αν κριθεί απαραίτητο.
- Παρακολούθηση της νεφρικής λειτουργίας εάν υπάρχουν ουλές ή ανατομικά προβλήματα με αυξημένο κίνδηνο για ανάπτυξη νεφροπάθειας.
- Εκπαίδευση της οικογένειας για έγκαιρη αναγνώριση συμπτωμάτων (πυρετός χωρίς έκδηλη αιτία, αλλαγές στην ούρηση) ώστε να ξεκινά έγκαιρα η θεραπεία.
8. Ποιες επιπλοκές μπορεί να υπάρχουν αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά;
- Μόνιμες ουλές στους νεφρούς (scarring) → μπορεί να οδηγήσουν σε μειωμένη νεφρική λειτουργία, υπέρταση.
- Νεφρική βλάβη αν υπάρχει υποκείμενο ανατομικό πρόβλημα.
- Σε πολύ μικρά βρέφη, κίνδυνος για συστηματική λοίμωξη (π.χ., σηψαιμία).
Βιβλιογραφία / Πηγές
- Marsh MC, et al. Urinary Tract Infections in Children. Review; 2024.
- Barola S, Grossman OK, Abdelhalim A. Urinary Tract Infections in Children. StatPearls, 2024.
- Maringhini S, et al. Urinary Tract Infection in Children: An Up-To-Date Study. Biomedicines. 2024.
- Gkiourtzis N, et al. Prophylaxis Options in Children With a History of Recurrent Urinary Tract Infections: A Systematic Review. Pediatrics, 2024.
