Ίκτερος νεογνού

Τί είναι ο ίκτερος;

Η υπερχολερυθριναιμία (ίκτερος) είναι το συχνότερο πρόβλημα στα νεογνά. Κατά κανόνα, είναι ένα «φυσιολογικό» φαινόμενο στα υγιή τελειόμηνα και μεγάλα πρόωρα νεογνά ≥35 εβδομάδων κύησης. Στην Ελλάδα, αν και οι συνθήκες φροντίδας των νεογέννητων είναι ασφαλείς για την πρόληψη των σοβαρών επιπλοκών του ικτέρου, υπάρχει σημαντική διαφοροποίηση στον τρόπο παρακολούθησης και αντιμετώπισης του νεογνικού ικτέρου. Επομένως, πολλές φορές γίνεται κατάχρηση της φωτοθεραπείας, παρακώλυση του μητρικού θηλασμού και εισαγωγή σε νοσοκομείο λόγω κακής διαχείρισης.

Ποιος ίκτερος θεωρείται φυσιολογικός;

Ο φυσιολογικός νεογνικός ίκτερος χαρακτηρίζεται από αύξηση της έμμεσης χολερυθρίνης, λόγω αυξημένης παραγωγής χολερυθρίνης μέσω αυξημένης καταστροφή της εμβρυικής αιμοσφαιρίνης, της ανωριμότητας του ήπατος και της αυξημένης εντερικής επαναρρόφησης της χολερυθρίνης.

Ίκτερος από μητρικό θηλασμό (ίκτερος πείνας)

Εμφανίζεται μετά από τις πρώτες 48 ώρες ζωής και τυπικά υποχωρεί στις 14 ημέρες ζωής. Χαρακτηρίζεται από απώλεια σωματικού βάρους, μείωση της παραγωγής ούρων και κοπράνων (<5 κενώσεις ημερησίως). Οφείλεται στον αυξημένο εντεροηπατικό κύκλο και στη μειωμένη θερμιδική πρόσληψη τα πρώτα 24ωρα ζωής ως να εγκατασταθεί ο μητρικός θηλασμός.

Ίκτερος από μητρικό γάλα

Εμφανίζεται τις πρώτες 2-5 ημέρες ζωής με τις μεγαλύτερες τιμές χολερυθρίνης να εμφανίζονται στις 14 ημέρες ζωής με πιθανότητα να παραταθεί ως και τον 2^ο με 3^ο μήνα ζωής. Χαρακτηρίζεται από σταθερή-ικανοποιητική πρόσληψη βάρους και καλή ενυδάτωση, κενώσεις και διούρηση. Ωστόσο, η επιμονή του ικτέρου για περισσότερο από την 3^η εβδομάδα ζωής θα πρέπει να διερευνηθεί για άμεση ή έμμεση υπερχολερυθριναιμία (συγγενής υποθυρεοειδισμός, αιμολυτική νόσος, σύνδρομο Gilbert ή Crigler-Najjar).

Συστάσεις για όλα τα νεογνά

Όλες οι έγκυες γυναίκες πρέπει να ελέγχονται για ομάδα αίματος, παράγοντα Rhesus και έμμεση Coombs.
Στα νεογνά μητέρας Rhesus αρνητικής ή ομάδας αίματος Ο ή άγνωστης ομάδας αίματος-Rhesus παράγοντα, πρέπει να γίνεται έλεγχος από τον παιδίατρο στο νεογνό.
Κατά τις πρώτες 72 ώρες ζωής, οπτικός έλεγχος για ίκτερο πρέπει να γίνεται τουλάχιστον κάθε 12-24 ώρες σε όλα τα νεογνά.
Ο έλεγχος για ίκτερο γίνεται σε χώρο φωτεινό με το νεογνό γυμνό.
Μέτρηση ολικής χολερυθρίνης θα πρέπει να γίνεται σε όλα τα νεογνά με ίκτερο.
Δεν χρειάζεται μέτρηση ολικής χολερυθρίνης σε νεογνά που δεν παρουσιάζουν ίκτερο οπτικά, εφόσον το νεογνό παρακολουθείται καθημερινά από έμπειρο παιδίατρο στο μαιευτήριο.
Προτροπή για μητρικό θηλασμό τουλάχιστον 8-12 φορές την ημέρα τις πρώτες ημέρες ζωής.
Παρακολούθηση σίτισης των νεογνών που θηλάζουν: 4-6 βρεγμένες πάνες ημερησίως, κενώσεις, απώλεια βάρους. Συμπλήρωμα με μητρικό γάλα μετά από άντληση ή με τροποποιημένο γάλα αγελάδας τύπου formula, εάν το μητρικό γάλα δεν επαρκεί, μπορεί να χορηγείται μόνο σε περίπτωση απώλειας βάρους >10% με σοβαρή υπερχολερυθριναιμία, χωρίς διακοπή του μητρικού θηλασμού.

Τι ελέγχουμε σε παρατεινόμενο ίκερο;

Αποχρωματισμένες κενώσεις ή/και υπέρχρωση των ούρων
Ολική και άμεση χολερυθρίνη
Γενική αίματος, δικτυοερυθροκύυταρα, με μικροσκόπηση περιφερικού αίματος
Έλεγχος ηπατικής λειτουργίας
G6PD
Ομάδα αίματος (+Rhesus) μητέρας και νεογνού και άμεση Coombs
Αναγωγικές ουσίες ούρων και καλλιέργεια ούρων
FT4, TSH
Περαιτέρω διερεύνηση σε μη ανίχνευση αιτίας

Παράγοντες κινδύνου

Ηλικία κύησης <38 εβδομάδες
Προηγούμενο παιδί με ιστορικό σοβαρού ίκτερου
Ίκτερος το 1^ο 24ωρο ζωής
Ασυμβατότητα Rhesus ή ομάδα αίματος με θετική άμεση Coombs
Άλλη γνωστή αιμολυτική νόσος (πχ ανεπάρκεια G6PD ενζύμου)
Αποκλειστικός μητρικός θηλασμός με απώλεια >10% του βάρους γέννησης
Πολυερυθραιμία, κεφαλαιμάτωμα, εκχυμώσεις
Λοίμωξη, λήθαργος, αστάθεια θερμοκρασίας
Υποξία, οξέωση, αφυδάτωση, υπολευκωματιναιμία
Νεογνό διαβητικής μητέρας με μακροσωμία

Πρόληψη του ίκτερου;

Πρώιμη έναρξη του μητρικού θηλασμού εντός 1 ώρας από τον τοκετό, καθώς και η ενθάρρυνση συχνού, κατ’επίκλιση μητρικού θηλασμού.
Χρήση θήλαστρου ή άμελξης
Έγκαιρη αναγνώριση σημείων πείνας του νεογνού
Βελτίωση τεχνικής θηλασμού
Έγκαιρη αναγνώριση νεογνών με αυξημένο κίνδυνο

Αντιμετώπιση του ικτέρου;

Η επαρκής σίτιση του νεογνού, η αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου με φωτοθεραπεία, ενδοφλέβια ενυδάτωση, χορήγηση γ-σφαιρίνης και αφαιμαξομετάγγιση.

Πηγή:https://e-child.gr/latest-current-topics/guidelines-of-jaundice/, https://clinicalguidelines.scot.nhs.uk/ggc-paediatric-guidelines/ggc-paediatric-guidelines/neonatology/jaundice-neonatal-guideline/